Πόσο καλά σε προγραμμάτισε η μαμά σου;
Αναμφίβολα από την πρώτη στιγμή της ζωής μας το δέσιμο με τη μητέρα μας είναι αναπόφευκτο. Ενώ εκείνη ζει τη ζωή της, ντύνεται, βάφεται, εργάζεται, κάνει φαινομενικά απλά πράγματα. όμως όλα όσα κάνει βρίσκονται πάντα υπό το άγρυπνο βλέμμα των παιδιών της.
Από τον τρόπο που τα παιδιά ακούν τα βήματα της και μπορούν να αναγνωρίσουν τη συναισθηματική της κατάσταση μέχρι το άρωμα της που τα προειδοποιεί ότι η μαμά φεύγει για τη δουλειά ή για να συναντήσει τις φίλες της, όλα περιστρέφονται γύρω από τη μαμά όταν είμαστε παιδιά.
Το βάρος πέφτει αναπόφευκτα στη μαμά, στον φροντιστή που ακόμη και σήμερα είναι τις πιο πολλές ώρες με το παιδί ή τα παιδιά της και ξέρει τα πάντα, από το όνομα της δασκάλας μέχρι το επόμενο εμβόλιο.
Με αυτό ως δεδομένο, η μάνα είναι αυτή που μας προγραμματίζει θέλοντας και μη. Μικρές, αλλά όχι ασήμαντες λεπτομέρειες που για άλλες οικογένειες είναι αυτονόητες, για άλλες θέλουν πολύ κόπο. Σωστή διαχείριση χρόνου, συνέπεια στα ραντεβού, καλές επιδόσεις, υγιεινή διατροφή, καθημερινή άσκηση, αισιοδοξία-απαισιοδοξία, αγώνας ή παραίτηση, τρόπος ζωής (αλκοολισμός, καταχρήσεις, εναλλαγές συντρόφων) και η λίστα δεν τελειώνει.
Η μαμά ζει τη ζωή της, αλλά επηρεάζει εν αγνοία της τον πυρήνα της ψυχοσύνθεσης των παιδιών της. Εκείνα διαπλάθονται από όσα στοιχεία λαμβάνουν από τη μαμά τους, είτε αυτό είναι ένα βλέμμα παρακίνησης, θαυμασμού ή απόρριψης μια λέξη απαξίωσης ή ένα χάδι ενθάρρυνσης. Πόσες φορές ένα κορίτσι μαθαίνει ότι «καλό επάγγελμα» είναι αυτό που της επιτρέπει να προσφέρει, να φροντίζει, να είναι χρήσιμη στους άλλους — ενώ ένα αγόρι ενθαρρύνεται περισσότερο να σκεφτεί το κύρος, την επιτυχία, την οικονομική ανεξαρτησία ή την ηγεσία;
Μελέτη του Πανεπιστημίου Lund στη Σουηδία έδειξε ότι οι εκπαιδευτικές επιλογές αγοριών και κοριτσιών συνδέονται, μεταξύ άλλων, με το πώς αντιλαμβάνονται τις ικανότητές τους. Τα κορίτσια, για παράδειγμα, εμφανίζονται να έχουν χαμηλότερη πεποίθηση για τις τεχνικές τους ικανότητες, ενώ τα αγόρια τείνουν να θεωρούν ότι μπορούν να τα καταφέρουν σε περισσότερους επαγγελματικούς τομείς. Οι πεποιθήσεις αυτές διαμορφώνονται μέσα από στερεότυπα που κυριαρχούν στον τρόπο ανατροφής, στις προσδοκίες και τα μηνύματα που δεχόμαστε από πολύ νωρίς και αναφέραμε παραπάνω.
…και κάπως έτσι μεγαλώσαμε όλοι! Όμως κάπου κοντά στα σαράντα, λίγο πριν τα σαράντα πέντε ή λίγο μετά, κάτι αλλάζει. Μετατοπίζεται, θα έλεγα. Ανεξαρτήτως φύλου, αλλά λίγο περισσότερο αν είσαι γυναίκα, είτε είσαι μητέρα είτε όχι, έχεις ήδη διανύσει μια διαδρομή. Έχεις σπουδάσει, έχεις εργαστεί, έχεις αγαπήσει, έχεις απογοητευτεί, έχεις κάνει επιλογές, έχεις προσαρμοστεί. Έχεις δημιουργήσει μια ζωή. Έως εδώ, όλα καλά.
Το θέμα αρχίζει να παίρνει περίεργες διαστάσεις όταν η κουρτίνα αρχίζει να τραβιέται. Όταν ο σοβάς αρχίζει να ξεφτίζει. Όταν οι αντοχές μειώνονται και κάποια πράγματα που μέχρι χθες θεωρούσες αυτονόητα αρχίζουν να σε ενοχλούν. Μια ασήμαντη αφορμή, μία απόλυση ή μία αίσθηση έλλειψης σκοπού, φέρνουν ένα ερώτημα:
Πόσο δική μου ήταν τελικά η διαδρομή μου;
Εδώ αρχίζει ένα ταξίδι σκέψεων, απαραίτητο για τη μετάβαση προς την ελευθερία: Ποιες αποφάσεις ήταν πραγματικά δικές μου; Ποιους αφορούσαν; Για ποιον τις πήρα; Πόσο με εξέφραζαν; Πόσες από τις επιλογές μου ξεκίνησαν πραγματικά από εμένα και πόσες από αυτά που έμαθα να πιστεύω για τον εαυτό μου; Τελικά, πόσα από αυτά που θεωρώ «δικά μου» τα επέλεξα επειδή τα ήθελα και πόσα επειδή έμαθα ότι έτσι πρέπει;
Η μαμά μας «προγραμματίζει», άθελά της, για το πώς θα δούμε τον εαυτό μας, πόσο αξίζουμε, τι θεωρούμε ευτυχία και πόσα θα πασχίσουμε για αυτήν; Η άποψή της για εμάς είναι κομβικής σημασίας και είτε θα την επιβεβαιώσουμε πανηγυρικά είτε θα αντισταθούμε στον «προγραμματισμό» της ώστε να κερδίσουμε τη χαμένη μας αξιοπρέπεια για όσα προφήτευε για μας.
Αναλογιστείτε παραδείγματα στα οποία ισχύει αυτό. Παιδιά που είχαν ξεκάθαρη πορεία από την ώρα που γεννήθηκαν αλλά δεν κατάφεραν να νιώσουν πληρότητα και παλεύουν με ένα τεράστιο κενό και άλλα που ενάντια σε όλες τις προβλέψεις πήγαν πολύ καλύτερα γιατί αντιστάθηκαν σε αυτόν τον προγραμματισμό που ήξεραν ότι δεν τον υποστηρίζει το σύστημά τους γιατί είχε κάνει ήδη upgrade!
Η μαμά δεν είναι απαραίτητα ο “ένοχος” αφού ήταν κι εκείνη προγραμματισμένη από τους δικούς της γονείς. Η μητέρα μας μαθαίνει ότι «ένα καλό κορίτσι πρέπει...», αλλά πιθανότατα κάποτε το έμαθε και η ίδια από τη δική της μητέρα.
Συνεπώς, ας αναγνωρίσουμε ότι ο «προγραμματισμός» περνά από γενιά σε γενιά και ας αποφασίσουμε τι κρατάμε και τι αφήνουμε, όχι μόνο για εμάς αλλά και για τις επόμενες γενιές που έρχονται.
Γράφει η Αρτεμισία Μεγάλου
Η Αρτεμισία Μεγάλου είναι σύμβουλος Επαγγελματικού Προσανατολισμού και ιδρύτρια του «ΕΣΤΙΑΖΩ» που παρέχει υπηρεσίες συμβουλευτικής (counselling) και επαγγελματικού προσανατολισμού (career guidance). Από το 2021 συνοδεύει ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές τους επιλογές ενώ σχεδιάζουν μαζί τη ζωή που θέλουν να ζήσουν. Παράλληλα, αγαπά την ποίηση (έργα της έχουν εκδοθεί από τις εκδόσεις Ιωλκός).
Ακουλουθήστε την στο Instagram
