Όταν η σχολική αυλή χωράει στην τσέπη: Πώς προστατεύουμε τα παιδιά μας από τον εκφοβισμό, εντός και εκτός οθόνης;
Παλιά, ο εκφοβισμός τελείωνε με το κουδούνι. Το παιδί γύριζε σπίτι και το σπίτι ήταν καταφύγιο. Σήμερα η σχολική αυλή χωράει στην τσέπη του και δεν κλείνει ποτέ. Ένα σχόλιο, μια φωτογραφία, μια παρέα που σε αποκλείει από το group chat φτάνουν στο παιδί την ώρα που βρίσκεται στο δωμάτιό του, στις 11 το βράδυ.
Ως ψυχολόγος που δουλεύω χρόνια με παιδιά και εφήβους, δεν το λέω για να τρομάξω κανέναν. Το λέω γιατί, όταν καταλάβουμε τι συμβαίνει, μπορούμε να βοηθήσουμε πολύ περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε.
Τι αλλάζει στο νομικό τοπίο
Η συζήτηση για τα social media και τους ανηλίκους δεν είναι πια θεωρητική. Η κυβέρνηση προωθεί ηλικιακό όριο τα 15 έτη για την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με στόχο την εφαρμογή από την 1η Ιανουαρίου 2027. Οι απόψεις διίστανται: άλλοι το βλέπουν ως αναγκαία ασπίδα, άλλοι αναρωτιούνται πόσο εφαρμόσιμο θα είναι στην πράξη.
Ό,τι κι αν τελικά ισχύσει, ένας νόμος δεν αντικαθιστά τη σχέση. Κανένα φίλτρο δεν κάνει, αυτό που κάνει ένα παιδί που ξέρει ότι μπορεί να μας μιλήσει για όλα.
Πώς καταλαβαίνουμε ότι κάτι δεν πάει καλά
Τα παιδιά που βιώνουν εκφοβισμό σπάνια θα το εκφράσουν άμεσα, είτε από ντροπή είτε από φόβο μήπως χάσουν την πρόσβαση στο κινητό τους. Ωστόσο, η συμπεριφορά τους αλλάζει και ως γονείς οφείλουμε να είμαστε προσεκτικοί ώστε να δούμε τα σημάδια. Να θυμάστε ότι η έγκαιρη αναγνώριση των σημαδιών είναι το πρώτο και σημαντικότερο βήμα για να προλάβουμε τα χειρότερα.
Τα παιδιά σπάνια λένε «με κοροϊδεύουν». Συχνά το δείχνουν αλλιώς:
• Αλλάζει η διάθεσή τους μετά τη χρήση του κινητού ή ξαφνικά το αποφεύγουν.
• Δεν θέλουν να πάνε σχολείο ή παραπονιούνται συχνά για πονοκέφαλο ή πόνο στο στομάχι.
• Αποσύρονται από φίλους και δραστηριότητες που αγαπούσαν.
• Αλλάζουν ο ύπνος και η όρεξή τους.
Κανένα σημάδι από μόνο του δεν αποδεικνύει κάτι. Μαζί, όμως, αξίζει να τα προσέξουμε.
Τι μπορούμε να κάνουμε από σήμερα
Η προστασία των παιδιών από τον ψηφιακό εκφοβισμό δεν απαιτεί εξειδικευμένες τεχνολογικές γνώσεις, αλλά χτίσιμο εμπιστοσύνης και καθημερινή παρουσία.
Ακολουθούν πέντε πρακτικά βήματα που μπορεί να εφαρμόσει κάθε γονέας:
· Ανοίγουμε τη συζήτηση χωρίς ανάκριση.
Αντί για ένα ελεγκτικό «Τι κάνεις πάλι στο κινητό;», προτιμάμε μια ανοιχτή ερώτηση, όπως «Τι σου αρέσει να βλέπεις τελευταία;». Όσο πιο φυσικές και αβίαστες είναι οι καθημερινές μας κουβέντες, τόσο πιο εύκολα θα μας εμπιστευτεί το παιδί όταν βρεθεί στα δύσκολα.
· Δίνουμε την υπόσχεση που χρειάζεται.
Πολλοί ανήλικοι σωπαίνουν επειδή φοβούνται ότι η αντίδρασή μας θα είναι να τους αφαιρέσουμε το κινητό. Αν το παιδί γνωρίζει ότι ζητώντας βοήθεια δεν θα τιμωρηθεί, θα έρθει σε εμάς πολύ νωρίτερα.
· Θέτουμε κοινούς κανόνες, όχι μόνο απαγορεύσεις.
Το κινητό μένει εκτός δωματίου το βράδυ, ο χρόνος οθόνης έχει σαφή όρια και τα γεύματα γίνονται χωρίς συσκευές. Οι κανόνες που διαμορφώνονται από κοινού τηρούνται πάντα καλύτερα. Σε αυτό βοηθά ιδιαίτερα η προσέγγιση της θετικής γονεϊκότητας, που εστιάζει στη σαφήνεια και στη σχέση, παρά στην τιμωρία.
· Δίνουμε το σωστό παράδειγμα.
Τα παιδιά μαθαίνουν από αυτά που βλέπουν, όχι μόνο από όσα τους λέμε. Αν εμείς οι ίδιοι είμαστε διαρκώς με το κινητό στο χέρι, δύσκολα θα τα πείσουμε να δεχτούν τα όρια και να το χρησιμοποιούν με σύνεση.
· Προετοιμαζόμαστε για το ενδεχόμενο περιστατικού
Αν συμβεί κάτι επιλήψιμο, αποθηκεύουμε στιγμιότυπα οθόνης (screenshots), προχωράμε σε αποκλεισμό (block) και αναφορά (report) στην πλατφόρμα, δεν απαντάμε/δεν εμπλεκόμαστε σε αντιπαράθεση με τον θύτη, ενημερώνουμε το σχολείο και, αν υπάρχουν απειλές, ζητάμε αμέσως τη συνδρομή ειδικών.
Μπορείς επίσης να επικοινωνήσεις με τη γραμμή SOS 1056 του οργανισμού «Χαμόγελο του Παιδιού», την Εθνική Γραμμή Παιδικής Προστασίας 1107 ή τη Διεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος στο 11188.
Ακόμη, λειτουργεί πλέον και η επίσημη πλατφόρμα του Υπουργείου Παιδείας schoolbullying.gov.gr για την επώνυμη αναφορά περιστατικών ενδοσχολικής βίας και εκφοβισμού.
Και αν το παιδί μας είναι εκείνο που εκφοβίζει;
Είναι μια σκέψη δύσκολη, αλλά συμβαίνει. Αυτό δεν σημαίνει ότι το παιδί μας είναι "κακό". Συχνά πίσω από κάποιες συμπεριφορές κρύβεται η ανάγκη για αποδοχή, η επιθυμία για επιβολή ή ακόμη και ο φόβος μήπως γίνει το ίδιο στόχος.
Αυτό που βοηθά είναι να ξεκαθαρίσουμε ότι η συγκεκριμένη συμπεριφορά δεν είναι αποδεκτή, να ακούσουμε τι τη γεννά και να το καθοδηγήσουμε ώστε να επανορθώσει.
Όχι πόλεμος με την τεχνολογία
Τα social media δεν είναι εχθρός. Εκεί τα παιδιά βρίσκουν φίλους, ανακαλύπτουν ενδιαφέροντα και εκφράζουν τη δημιουργικότητά τους.
Ο στόχος μας δεν είναι να τα απομονώσουμε από τον ψηφιακό κόσμο, αλλά να τα εφοδιάσουμε ώστε να κινούνται σε αυτόν με ασφάλεια, κριτική σκέψη και αυτοεκτίμηση.
Ακόμη, να χτίσουμε την ψηφιακή τους ανθεκτικότητα: να μάθουν να ξεχωρίζουν τη δική τους αξία από τους αριθμούς των likes ή τα σχόλια των άλλων.
Η καλύτερη προστασία παραμένει πάντα ένα παιδί που γνωρίζει ότι, ό,τι κι αν συμβεί, θα βρει στο σπίτι έναν ενήλικα πρόθυμο να το ακούσει.
Γράφει η Έλλη Γεωργιάδη
Η Έλλη Γεωργιάδη είναι ψυχολόγος, απόφοιτος του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, με ιδιωτικό γραφείο από το 2012. Έχει εμπειρία στην παιδική προστασία και στην υποστήριξη ανηλίκων ως συντονίστρια προγραμμάτων σε κοινωνικές οργανώσεις, ενώ σήμερα εργάζεται ως σύμβουλος ψυχολόγος σε σχολική δομή ενηλίκων.
Έχει εκπαιδευτεί στο πρόγραμμα Θετικής Γονεϊκότητας (Triple P), καθώς και στην ψυχολογική υποστήριξη παιδιών και εφήβων μετά από τραυματικές εμπειρίες.
Βρείτε την στο Instagram @helle.georgiadi
