Γιατί το σχολείο μας έμαθε να φοβόμαστε το λάθος και τι αντίκτυπο έχει στην ενήλικη ζωή μας;
Ως άνθρωπος έχεις, ίσως, βρεθεί πολλές φορές αντιμέτωπος με λάθη. Ως ενήλικας ίσως πήρες εκείνη την απόφαση που αποδείχθηκε λάθος.
Τα λάθη μας μάς συντροφεύουν σε όλη μας τη ζωή. Όσο ασθενής κι αν είναι η μνήμη σου, δεν νομίζω να έχεις ξεχάσει εκείνη την λάθος κουβέντα, εκείνη την λάθος στιγμή, εκείνο το λάθος μήνυμα που έστειλες.
Ποτέ δεν ξεχνάμε τα λάθη μας.
Χαράζονται βαθιά στην μνήμη μας και, κατά ένα μαγικό τρόπο, προβάλλονται υποσυνείδητα και εντελώς ύπουλα σε ανύποπτο χρόνο και σε άκυρες φάσεις. Ποτέ δεν επιβραβευόμαστε για τα λάθη μας. Αντίθετα, συχνά τιμωρούμαστε για αυτά σε οποιαδήποτε ηλικία και αν βρισκόμαστε. Δεν μαθαίνουμε πως να κάνουμε λάθη.
Εκπαιδευόμαστε και προσπαθούμε πάντα να κάνουμε το σωστό. Επιδιδόμαστε σε έναν ατέρμονο κύκλο δίωξης του λάθους κυνηγώντας το σωστό. Πρόκειται για έναν διαρκή αγώνα δρόμου δίχως τερματισμό.
Μήπως, τελικά, η αποφυγή του λάθους ενισχύει στους ενήλικες μηχανισμούς στρες και αυτό ακύρωσης; Θυμάσαι πως ένιωσες την τελευταία φορά που έκανες λάθος;
«Σήκωσα το χέρι μου να απαντήσω μα το κατέβασα, γιατί δείλιασα, φοβήθηκα. Κι αν πω κάτι λάθος; Άστο καλύτερα, σκέφτηκα.»
«Η δασκάλα φώναξε δυνατά το όνομά μου. Είχα γράψει απαίσια στο διαγώνισμα. Όλη η σελίδα είχε κόκκινες γραμμές και σημειώσεις από κόκκινο στυλό. ΄΄Αδιάβαστος, είπε΄΄. Πως θα το πω στους γονείς μου; Είμαι άχρηστος».
«Έκανα, άραγε, τη σωστή επιλογή; Σε αυτή την ηλικία δεν έχω άλλα περιθώρια για λάθη. Πρέπει να παίρνω τις σωστές αποφάσεις.»
«Πάλι λάθος ρε γαμώτο; Πότε θα κάνω και κάτι σωστό;»
Σου θυμίζουν κάτι αυτές οι φράσεις; Μήπως σου είναι γνώριμες αυτές οι σκέψεις; Η λέξη "λάθος" κουβαλάει ένα τεράστιο συναισθηματικό και ψυχολογικό φορτίο.
Πολλές φορές έχουμε κάνει λάθος και έχουμε υποστεί κριτική από τον κοινωνικό μας περίγυρο, είτε πρόκειται για τη δασκάλα μας, τους συμμαθητές μας, τους γονείς μας ή τον εργοδότη μας. Κάθε φόρα έρχεσαι στην δυσάρεστη θέση να απολογηθείς για το λάθος σου.
Αυτό το λάθος που νιώθουμε ότι μας καθορίζει προσδιορίζοντας την αξία μας και την συνολικής μας πορεία στα μάτια των άλλων, αλλά κυρίως μέσα μας. Καθορίζει την άποψη που έχουμε εμείς για τον εαυτό μας.
Όταν το λάθος οδηγεί στον φόβο
Το συναίσθημα που ενεργοποιείται αυτόματα με το λάθος είναι ο φόβος. Ο φόβος της αποτυχίας, ο φόβος της έκθεσης, ο φόβος της ντροπής. Ο φόβος συνοδεύεται πολλές φορές, ανεξάρτητα από την ηλικία, από την απογοήτευση, την αποτυχία και την αίσθηση «του είμαι λίγος».
Δεν μας προκαλεί φόβο το ίδιο το λάθος, αλλά ό,τι ακολουθεί μετά από αυτό.
Τα συναισθήματα θλίψης, ματαίωσης, ανεπάρκειας, ντροπής, ειρωνείας που οδηγούν σε υπερβολικές σκέψεις, υπέρμετρο άγχος, ενοχές και άλλα δυσάρεστα συναισθήματα. Συναισθήματα που μας κατακλύζουν, μας μουδιάζουν και στο τέλος μας αδρανοποιούν.
Δεν μας έμαθε κανείς πως να αποδεχόμαστε τα λάθη μας. Πως να τα αγκαλιάζουμε και να τα χρησιμοποιούμε ως αφετηρία αναζητώντας «τα σωστά».
Αντιθέτως, κληθήκαμε να απολογούμαστε να μετανιώνουμε και να ταπεινωνόμαστε για αυτά. Κι όμως, τα λάθη μας είναι πιο σημαντικά από τα σωστά μας. Είναι αυτά που μας πάνε παρακάτω, που μας κάνουν πιο αποφασιστικούς, πιο συνειδητοποιημένους.
Όταν το λάθος αναλογεί σε βαθμό
Το λάθος στο σχολείο έχει σοβαρό αντίκτυπο. Ισοδυναμεί με ένα γραπτό γεμάτο κόκκινες γραμμές, με γελάκια και κοροϊδίες, με βλέμματα απογοήτευσης και απαξίωσης, με συγκρίσεις με το μαθητή-πρότυπο και τέλος, με χαμηλή βαθμολογία.
Και ιδού η παραδοξότητα του σχολείου: ενώ οι μαθητές πηγαίνουν για να μάθουν, το λάθος δεν είναι αποδεκτό και αξιολογείται αρνητικά. Μια κακή βαθμολογία δημιουργεί συναισθήματα φόβου και δειλίας, ενώ καλλιεργούνται διάφορες σκέψεις που συνοψίζονται στο: «Κι αν το πω λάθος;» συνοδευόμενο με ένα μόνιμο άγχος έκθεσης.
Τα παιδιά στο σχολείο φοβούνται την έκθεση. Ένας κακός βαθμός στο σχολείο συνδέεται με την αποτυχία, με την πεποίθηση ότι δεν «είμαι πολύ έξυπνος», με το φόβο ότι «δεν είμαι αρκετά καλός» και έτσι, ξεκινάει το πρόβλημα της αυτοπεποίθησης και της αυτοεκτίμησης.
Όταν η αξία συνδέεται με τα λάθη
Αφού έχουμε εξασκηθεί επί σειρά ετών να αισθανόμαστε βλάκες και ανεπαρκείς με τα λάθη μας, ως ενήλικες τα λάθη μας δημιουργούν στρες για αυτό και τα αποφεύγουμε.
Το λάθος φαντάζει τρομερό όταν γίνεται δημόσια. Όταν απαντάς λάθος μπροστά σε 30 συμμαθητές σου και νιώθεις ότι τα βλέμματα όλων έχουν κολλήσει πάνω σου και ο κρύος ιδρώτας τρέχει στο μέτωπό σου, το λάθος σε στρεσάρει. Δεν είναι το ίδιο με το να απαντάς μια λάθος άσκηση στο τετράδιό σου.
Επομένως, το πιο σκληρό κομμάτι του λάθους είναι η κοινωνική του διάσταση. Η έκθεση.
Οι σκέψεις: «Θα με περάσουν για χαζό», «Θα γελάσουν εις βάρος μου», «Θα με κρίνουν», «Οι άλλοι είναι καλύτεροι από μένα». Όλες αυτές τις σκέψεις και τα συναισθήματα τα κλειδώνουμε στο ντουλαπάκι της ψυχής μας και τα κουβαλάμε μαζί μας στην ενηλικίωση.
Υπό το φόβο της αποτυχίας, κυνηγάμε το τέλειο εξαντλώντας τον οργανισμό μας και το νευρικό μας σύστημα.
Φοβόμαστε να ερωτευτούμε μήπως μας απορρίψουν, φοβόμαστε να αλλάξουμε δουλειά επειδή μπορεί να αποτύχουμε, φοβόμαστε να κάνουμε πράγματα επειδή μπορεί να μην είμαστε αρκετά καλοί.
Μήπως τελικά ξεχάσαμε να δοκιμάζουμε και να τολμάμε; Μήπως το στοίχημα δεν είναι να μάθουμε πως να κάνουμε λιγότερα λάθη, αλλά ότι ένα λάθος δεν έχει δύναμη να μας μικρύνει ως ανθρώπους;
Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι ένα λάθος δεν καθορίζει την αξία μας.
Σκεπτόμενος τα παραπάνω ίσως:
Θα είχες στείλει εκείνο το μήνυμα που φαινόταν χαζό.
Θα είχες συμπληρώσει εκείνη την αίτηση κι ας κατέληγες στους απορριφθέντες.
Θα είχες πει «σ’αγαπώ» κι ας μην το άκουγες πίσω.
Θα είχες σηκώσει το χέρι σε εκείνο το meeting κι ας έλεγες χαζομάρα.
Θα είχες τολμήσει κι ας είχες αποτύχει.
Το λάθος δεν είναι ισοδύναμο της αποτυχίας και της ανεπάρκειας. Είναι φόβος να μην εκτεθούμε και να μη ταπεινωθούμε στους άλλους.
Σε αυτό το παιδάκι που έκλαψε, στο παιδάκι που έχεις μέσα σου, πες του ότι είναι εντάξει να κάνει λάθη.
Πες του ότι το λάθος είναι ο πιο βασικός τρόπος για να μάθει.
Είναι απόδειξη ότι είναι γενναίο. Ότι δοκιμάστηκε και προσπάθησε. Ότι είναι εδώ για να μάθει και να γίνει καλύτερο.
Στην πραγματική ζωή δεν είναι όλα μαύρο ή άσπρο. Υπάρχουν κι άλλα χρώματα πιο φωτεινά και όμορφα. Είναι άδικο να μην τα γνωρίσεις από φόβο.
Αυτό που φαντάζει λάθος στην δική μας ζωή, μπορεί να είναι το σωστό για την ζωή κάποιου άλλου. Κάτι που μοιάζει λάθος μπορεί να είναι η πύλη για κάτι απόλυτα όμορφο και μοναδικό.
Τόλμησέ το κι ας κάνεις λάθος!
Γράφει η Μύριαμ Τρυπίδη
Η Μύριαμ Τρυπίδη είναι φιλόλογος, απόφοιτη του Πανεπιστημίου Κρήτης, με δύο μεταπτυχιακούς τίτλους σπουδών στις Επιστήμες της Αγωγής, στον τομέα της Τεχνολογίας και Επικοινωνίας. Παράλληλα, διαθέτει πολυετή επαγγελματική εμπειρία στο κομμάτι των πωλήσεων και της ομορφιάς. Δείχνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για θέματα που άπτονται της εκπαίδευσης, του πολιτισμού, της ομορφιάς, των σχέσεων και του ευ ζην.
Εξερευνώντας δημιουργικά τον χώρο της αρθρογραφίας, συνδυάζει την φιλολογική της παιδεία με το ενδιαφέρον της για τη σύγχρονη κοινωνία και για θέματα που μας κάνουν να σκεφτούμε, να χαμογελάσουμε και να δούμε την καθημερινότητα διαφορετικά.
